DEHB bo‘lgan bola ilk to‘garakdan qo‘rqsa: mashg‘ulotlarni zo‘riqtirmay boshlash

DEHB bolaning sport yoki to‘garaklar bilan shug‘ullanishi taqiqlanganini anglatmaydi. Aksincha, tadqiqotlar muntazam va tartibli jismoniy mashg‘ulotlar ijro funksiyalari hamda DEHBning ayrim belgilariga foyda berishini ko‘rsatadi. Biroq to‘garak tibbiy davolash, xulq-atvorni qo‘llab-quvvatlash yoki mutaxassis tavsiyasining o‘rnini bosa olmaydi: dastur bolaning yoshi, uyqusi, dori bilan davolanishi, qo‘shimcha holatlari va yuklamaga munosabatini hisobga olgan holda tanlanishi kerak.^{[1] [2] [3]}

DEHB bo‘lgan bola uzoq ko‘rsatmaga diqqatni jamlash, topshiriqlar o‘rtasida almashish va navbat kutishda qiynalishi mumkin. Birinchi mashg‘ulotda bu talablar yangilik va shovqin sabab yanada kuchayadi. Shuning uchun rad etish, yig‘lash yoki haddan tashqari faollik yo‘nalish “mos emas” degani bo‘lavermaydi; ba’zan bolaga shunchaki noaniqlikni kamaytirish va qisqaroq qadamlar kerak bo‘ladi.^{[1] [3]}

Yozilishdan oldin murabbiydan sinov mashg‘uloti qanday o‘tishini, guruhda nechta bola borligini, zalni oldindan ko‘rsatish mumkinmi va yangi kelgan bolaga kim yordam berishini so‘rang. Tortinchoq bola uchun ko‘rsatmani xotirjam takrorlaydigan, mashqni ko‘rsatib beradigan va butun guruh oldida tanbeh bermaydigan kattalar ayniqsa muhim. Qo‘llab-quvvatlovchi muhit yo‘nalishning nufuzidan muhimroq.^{[3] [5]}

Birinchi tajriba uchun odatda tuzilishi aniq format qulayroq: badantarbiya, bitta yoki ikkita asosiy mashq, qisqa tanaffuslar va yakun. Murabbiy uzoq og‘zaki tushuntirish o‘rniga harakatni ko‘rsatadigan mashg‘ulotlar mos keladi. Bunga suzish, gimnastika, qattiq kontaktsiz yakkakurashlar, raqs, yugurish va harakatli o‘yinlar kirishi mumkin — agar yuklama bolaning tayyorgarligiga mos bo‘lsa va uning o‘ziga ham qiziq tuyulsa.^{[1] [2] [5]}

Tadqiqotlar DEHBda yagona, hamma uchun eng yaxshi sport turini ko‘rsatmaydi. Sharhlarda turli mashqlar impulsiv reaksiyalarni tiyish, fikrlash moslashuvchanligi va ishchi xotiraga turlicha ta’sir qilgan. Shuning uchun “eng foydali” turini emas, bola qoidalarni tushuna oladigan, xavfsiz harakat qiladigan va ijobiy fikr-mulohaza oladigan mashg‘ulotni tanlang.^{[1] [2]}

Boshidanoq barcha mashg‘ulotlarga qatnashish va tajribali bolalar qatori butun dasturni bajarishni talab qilmang. Dastlab qisqartirilgan ishtirok haqida kelishish mumkin: masalan, bola badantarbiya va asosiy ishning bir qismini bajaradi, keyin dam oladi yoki mashg‘ulotni yakunlaydi. Mashg‘ulotdan keyin kuchli holdan toyish, uyquning buzilishi yoki xavotirning kuchayishi kuzatilmasa, davomiylik va jadallikni asta-sekin oshirish mumkin.^{[1] [2] [5]}

Maktab yoshidagi bolalar uchun umumiy tavsiyalarda kuniga 60 daqiqa jismoniy faollik aytiladi, ammo bu bir sutkadagi jami harakat bo‘lib, bitta to‘garakning majburiy davomiyligi emas. Bunga sayr, faol yo‘l, o‘yinlar va mashg‘ulotlar ham kiradi. Issiq Toshkentda kunning vaqtini, suyuqlik ichish tartibini va salqin xonani hisobga oling; bola o‘zini yomon his qilsa, yuklamani to‘xtatish kerak.^{[4] [6]}

Yozilishdan oldin pediatr va murabbiyga bolada DEHB tashxisi borligini, u qanday dorilar qabul qilishini, uyqu, ishtaha, tiklar, xavotir yoki issiqqa chidamlilik bilan bog‘liq muammolar bo‘ladimi-yo‘qmi, ayting. To‘garak sababli dorilarni o‘zboshimchalik bilan boshqa vaqtda qabul qilish, bekor qilish yoki o‘zgartirish mumkin emas: davolash tartibi haqidagi qarorni dori buyurgan mutaxassis qabul qiladi.^{[3] [5]}

Murabbiydan moslashuvning aniq rejasini tushuntirishni so‘rang: bola qayerda turadi, qoidani unga qanday eslatishadi, qisqa tanaffus uchun qayerga chiqishi mumkin va muammo yuz bersa siz bilan kim bog‘lanadi. Agar bir necha haftadan keyin ham bola kuchli qo‘rquvni boshdan kechirsa, muntazam borishdan bosh tortsa yoki mashg‘ulotlardan keyin uyqusi va kayfiyati sezilarli yomonlashsa, formatni shifokor bilan birga qayta ko‘rib chiqing.^{[3] [5] [6]}

DEHB bo‘lgan bola darhol guruhdagi to‘garakdan boshlashi mumkinmi? Ha, agar murabbiy ko‘rsatmalarni moslashtirishga tayyor bo‘lsa, guruh juda katta bo‘lmasa va bola tanaffus qila olishini bilsa. Ba’zan avval murabbiy bilan yakka tartibda tanishish yoki qisqa sinov mashg‘ulotidan boshlash, keyin guruhga qo‘shilish oqilona bo‘ladi.^{[3] [5]}

Bola tortinib, indamasa, to‘garakni almashtirish kerakmi? Bir marta borgandan keyin darhol almashtirish shart emas. Bir necha marta xotirjam urinib ko‘rish uchun vaqt bering, ammo bolaning o‘zini qanday his qilishi va murabbiyning munosabatini kuzating. Turli yo‘nalishlarni navbatma-navbat sinab ko‘rish birinchi muvaffaqiyatsiz tajribani bolaning qobiliyati haqidagi yakuniy xulosaga aylantirmaslikka yordam beradi.^{[1] [3] [5]}

Tashxis haqida murabbiyga aytish kerakmi? Ha, agar bu mashg‘ulotni xavfsiz tashkil etishga yordam bersa. Faqat amaliy jihatdan muhim ma’lumotlarni ayting: bola ko‘rsatmalarni qanday yaxshiroq qabul qiladi, unga qachon tanaffus kerak bo‘ladi va qaysi belgilar yuklamani to‘xtatishni talab qiladi.^{[3] [5]}

To‘garakni DEHBni davolash deb hisoblash mumkinmi? Yo‘q. Jismoniy faollik kompleks qo‘llab-quvvatlashning bir qismi bo‘lishi mumkin, ammo buyurilgan davolash, xulq-atvor strategiyalari va mutaxassis kuzatuvining o‘rnini bosa olmaydi.^{[1] [2] [3]}